Wystawy

Chrzest – Św. Wojciech – Polska. Dziedzictwo średniowiecznego Gniezna

Wystawa przygotowana będzie przez Muzeum Początków Państwa Polskiego we współpracy z Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie i Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Ma ona przybliżyć problematykę początku polskiej wspólnoty narodowo-państwowej, przez pryzmat szczególnego miejsca, jakim jest Gniezno.

Tytuł ekspozycji sygnalizuje węzłowe punkty historii, dziejące się właśnie w Gnieźnie, postrzeganym jako gniazdo wspólnoty zarówno ludu, jak i panującej nad nim dynastii. Wystawa podzielona będzie na trzy części.

Część pierwsza nosi tytuł: W gnieźnieńskim grodzie. Sięga ona jeszcze do okresu przedchrześcijańskiego, chcąc ukazać specyfikę Gniezna jako ośrodka kultu religijnego. Sakralne znaczenie miała wtedy „święta Góra”, czyli Góra Lecha w Gnieźnie. Później zadecydowało to o umieszczeniu tutaj kościoła katedralnego. Badania archeologiczne potwierdziły, że na Górze Lecha w Gnieźnie znajdował się ponadregionalny ośrodek kultu pogańskiego – być może miejsce intronizacji pogańskich książąt. W tej części wystawy zaprezentowane zostanie również znaczenie stołecznego grodu w Gnieźnie w dobie pierwszych Piastów. W latach 40. X wieku na Górze Lecha powstał potężny zespół grodowy, który osiągnął szczytową formę w 1. połowie XI wieku, składając się z czterech oddzielnych członów i zajmując powierzchnię około 4,5 hektara.

Druga część wystawy zatytułowana jest: Chrzest – początki Kościoła w Gnieźnie. Ukazuje ona Gniezno jako domniemane miejsce dokonania chrztu Polski. Nie znamy z przekazów historycznych (pisanych) miejsca, w którym książę Mieszko I dał się ochrzcić wraz z najbliższym swym otoczeniem, ani nie wiemy, gdzie w Wielkopolsce dokonywały się masowe chrzty. Wysuwane są różne hipotezy; ostatnio przeważają opinie upatrujące tego miejsca na terenie władztwa polskiego władcy, a więc praktycznie rzecz biorąc – w Wielkopolsce.  W grę wchodzą właściwie cztery grody: Gniezno, Poznań, Ostrów Lednicki i Giecz. W tym kontekście Gniezno jako duchowa stolica pogańskich plemion – miejsce ośrodka kultowego – było szczególnie predestynowane do manifestacji zmiany obrządku religijnego i narzucenia nowej wiary. To mógł być czytelny znak dla wszystkich, określający początek nowej epoki. Ta część wystawy przedstawi także: osobę św. Wojciecha i jego związki z Gnieznem, Zjazd Gnieźnieński w roku 1000 oraz Gniezno jako stolicę Kościoła w Polsce.

Trzecia część wystawy nosi tytuł: Gnieźnieński kościół katedralny. W późnym średniowieczu Gniezno przestało być stolicą Królestwa, ale pozostawało nadal stolicą Kościoła w Polsce. W tutejszej katedrze czczono jednego z najważniejszych patronów Królestwa Polskiego, a jego grób ściągał rzesze pielgrzymów z kraju i zagranicy. Unikatowym zabiegiem wystawy może być próba odtworzenia w skali 1:1 kaplicy św. Wojciecha, znajdującej się pośrodku nawy głównej kościoła, ochraniającej znajdującą się wewnątrz gotycką tumbę św. Wojciecha z jego relikwiami. Katedra gnieźnieńska pełniła bardzo istotną rolę jako miejsc koronacji królów polskich – odbyło się ich tutaj pięć (ostatnia w 1300 roku). Na wystawie zaprezentowane zostaną dokumenty z pieczęciami władców koronowanych właśnie w kościele gnieźnieńskim. Można będzie obejrzeć również cenne naczynia liturgiczne i księgi używane do sprawowania liturgii. Szczególne miejsce w ekspozycji znajdą również Drzwi Gnieźnieńskie.

Otwarcie wystawy „Chrzest – Św. Wojciech – Polska. Dziedzictwo średniowiecznego Gniezna” nastąpi 11 marca 2016 r., podczas X Zjazdu Gnieźnieńskiego. Następnie będzie ją można oglądać w dużej sali wystaw czasowych Muzeum Początków Państwa Polskiego do 25 października 2016 r. Patronem honorowym wystawy jest Prymas Polski, abp Wojciech Polak.

Wyzwalająca moc sztuki

X Zjazdowi Gnieźnieńskiemu towarzyszy wystawa Wyzwalająca moc sztuki zorganizowana przez Oddział Warszawski Związku Polskich Artystów Plastyków. Będzie ona prezentowana w budynku Instytutu Kultury Europejskiej UAM. Wernisaż wystawy odbędzie się podczas obrad Zjazdu – w sobotę, 12 marca 2016 r., o godz. 13.15.

Zapraszamy do pobrania Katalogu Wystawy „Wyzwalająca moc sztuki”

Kuratorem wystawy jest Dariusz Kowalski. Bierze w niej udział 28 artystów reprezentujących kilka dziedzin sztuki: malarstwo, rzeźbę, grafikę. Są to: prof. Marian Czapla, Jolanta Czernecka, Witold Damasiewicz, Alina Dorada-Krawczyk, Anna Forycka-Putiatycka, Majid Jammoul, Larysa Jaromska, Marek Jaromski, Dariusz Kowalski „Kodar”, Filip Amadeusz Kowalski, Łukasz Krupski, Bożenna Leszczyńska, Jacek Maślankiewicz, Jan Molga, Tadeusz Molga, Joanna Mrozowska, Eugeniusz Mucha, Zbigniew Nowosadzki, Teresa Pastuszka-Kowalska, Beata Popławska-Walusiak, Paweł Przyrowski, Barbara Pszczółkowska-Kasten, Tadeusz Szadeberg, Adela Szwaja, Mateusz Środoń, Anna Alicja Trochim, Maria Wollenberg-Kluza, prof. Kazimierz Gustaw Zemła.

Głównym motywem plastycznym X Zjazdu Gnieźnieńskiego jest ikona Chrystusa Miłosiernego – reprint pracy Mateusza Środonia z kościoła Imienia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie-Międzylesiu. Przywołujemy również Tablicę chrześcijańską ze zrealizowanego specjalnie na VI Zjazd Gnieźnieński (2005) Tryptyku Pawła Przyrowskiego.

Prezentujemy rzeźby Dariusza Kowalskiego, inspirowane romańskimi chrzcielnicami, nawiązujące bezpośrednio do chrztu Polski sprzed 1050 lat i integralnie wplatające motywy współczesne. Niobe prof. Gustawa Zemły nawiązuje do dramatycznych tysiącletnich polskich losów. W ekspozycję mocno wpisuje się instalacja Ukrzyżowania Filipa Amadeusza Kowalskiego, nawiązująca do polskiego mesjanizmu. Młody rzeźbiarz Łukasz Krupski przygotował rzeźby pięciu postaci, w jego ocenie kluczowych dla historii Kościoła w Polsce.

W pozostałych kompozycjach, zwłaszcza malarskich, przeważa nadzieja na lepsze jutro. Obrazy Anny Alicji Trochim, Aliny Dorady-Krawczyk czy Jana Molgi napawają radosnym tchnieniem Bożego światła. Inne prace refleksyjnie prowokują do kontemplacji, refleksji bądź zadumy nad tym, co stanowi o tradycji i kulturze polskiej, o jej korzeniach, początkach i całej historii.

Prace pasyjne Jolanty Czerneckiej, prof. Mariana Czapli czy Eugeniusza Muchy poruszają do głębi. Anioły Marka Jaromskiego wznoszą się na feretronach i sztandarach. Królowie Larysy Jaromskiej są wykonawcami testamentu Mieszka I. Pieczę nad wystawą sprawują rzeźby Teresy Pastuszki Kowalskiej – dwaj Aniołowie Stróżowie Polski z maryjnymi tarczami.

Wystawa prezentuje prace polskich artystów inspirowanych sztuką religijną. Ich twórczość jest znakomitym przykładem łączenia dawnego i nowego, tradycji ze współczesnością, przywracania i przekazywania dalej dorobku kulturalnego naszych przodków.

Inspiracją dla twórców były słowa Jana Pawła II z Listu do artystów: „Społeczeństwo potrzebuje bowiem artystów, podobnie jak potrzebuje naukowców i techników, pracowników fizycznych i umysłowych, świadków wiary, nauczycieli, ojców i matek, którzy zabezpieczają wzrastanie człowieka i rozwój społeczeństwa poprzez ową wzniosłą formę sztuki, jaką jest «sztuka wychowania». W rozległej panoramie kultury każdego narodu artyści mają swoje miejsce. Gdy idąc za głosem natchnienia, tworzą dzieła naprawdę wartościowe i piękne, nie tylko wzbogacają dziedzictwo kulturowe każdego narodu i całej ludzkości, ale pełnią także cenną posługę społeczną na rzecz dobra wspólnego”.

Wystawa Wyzwalająca moc sztuki pozostanie udostępniona w Instytucie Kultury Europejskiej UAM do 8 kwietnia 2016 r.