drzwi_gnieznienskie_2Drzwi Gnieźnieńskie

     Drzwi Gnieźnieńskie to jeden z najważniejszych zabytków sztuki romańskiej w Europie. Odlane w brązie, zostały prawdopodobnie wykonane w Polsce w ostatniej ćwierci XII w.

Ich fundatorem i autorem programu ikonograficznego był przypuszczalnie abp Jan z Brzeźnicy lub jego następca Zdzisław, zwany Zdziszkiem. Zgodnie z inskrypcjami, które w XIX w. odczytał kan. Ignacy Polkowski, umieszczonymi na drzwiach głównych, wykonawcą drzwi był pochodzący z Francji albo z Włoch mistrz Piotr.

Skrzydła drzwi są różnej wielkości (lewe wys. 328 x szer. 84 cm i prawe 323 x 83 cm). Odlane są z brązu metodą wosku traconego (lewe, bardziej wypukłe w całości, a prawe w 24 częściach i zlutowane).

Na obu skrzydłach wmontowano kołatki w kształcie lwich głów z pierścieniami. W niektórych miejscach widoczne są pęknięcia spowodowane upadkami czy uderzeniami, oraz spawania i nadlewy powstałe podczas napraw. Ślady po kołkach wskazują na to, że metalowe drzwi były pierwotnie przymocowane do drzwi drewnianych. Badania przeprowadzone w latach pięćdziesiątych pozwalają przypuszczać, że drzwi wykonano na miejscu za czasów Mieszka Starego około 1175 r.

Drzwi podzielone są na 18 prostokątnych kwater (po 9 na każdym skrzydle), które ukazują płaskorzeźbione sceny z życia św. Wojciecha Kwatery zestawiono w ten sposób, że należy oglądać najpierw lewą stronę od dołu ku górze. Strona lewa przedstawia żywot św. Wojciecha do chwili przybycia na ziemie polskie. Następnie należy, od góry do dołu, oglądać prawą stronę, gdzie jest wyobrażona działalność misyjna Świętego.

Narracja rozpoczyna się u dołu lewego skrzydła i kończy na dole prawego. Scena pierwsza osnuta jest wokół narodzin św. Wojciecha, druga przedstawia ofiarowanie chorego Wojciecha w Kościele w Libicach, trzecia prezentuje oddanie Wojciecha na naukę do szkoły katedralnej w Magdeburgu, czwarta pokazuje Świętego zatopionego w samotnej modlitwie, piąta to wyniesienie Wojciecha na tron biskupi, szósta odnosi się do egzorcyzmów Świętego nad opętanym, siódma przedstawia objawienie się Chrystusa Świętemu podczas snu, a w związku z tym upomnienie przez Wojciecha czeskiego księcia Bolesława II Pobożnego, aby nie oddawać chrześcijan w niewolę za długi, dziewiąta to cud z dzbankiem podczas jego pobytu na Awentynie.

Prawe skrzydło drzwi w całości poświęcone jest polskiemu epizodowi życia Świętego i zawiera następujące sceny: dziesiąta – przybycie Wojciecha do kraju Prusów, jedenasta – chrzest Prusów, dwunasta – kazanie, trzynasta – ostatnią Mszę, czternasta – męczeństwo, piętnasta – wystawienie zwłok, szesnasta – wykupienie zwłok przez króla Bolesława Chrobrego, siedemnasta – przeniesienie relikwii świętego z Prus do Gniezna, osiemnasta pokazuje złożenie do grobu ciała Świętego.

Sceny można odczytywać także w linii poziomej. W ten sposób np. narodziny Wojciecha dla świata doczesnego łączą się z narodzinami dla nieba, a podjęcie obowiązków duszpasterskich, usymbolizowane w pastorale, dopełnia ofiara z życia.

Wyżej wymienione sceny otoczone są bordiurami, na których głównymi elementami są wici roślinne z odgałęzieniami i wplecionymi w nie różnymi motywami. Zostały tam umieszczone postacie ludzkie, gady, twory fantastyczne, ptaki i takie zwierzęta jak pies, wiewiórka, zając, kozioł i jeleń. Wśród osiemdziesięciu pięciu rozgałęzień wici rozmieszczono sześćdziesiąt cztery wyobrażenia zoomorficzne.

W Jubileuszowym Roku Miłosierdzia ogłoszonym przez papieża Franciszka Drzwi Gnieźnieńskie stały się obecnie również Bramą Miłosierdzia.